जलपर्णी

तळं मरतंय म्हणून तू रडू नकोस नलिनी

पाहा कशी आनंदाने लहरतेय ही जलपर्णी

याच तळ्याच्या प्राणवायूवर ही फोफावली

अन् तळ्याच्या मढ्यावरही असेल ताजीतवानी

तुझा मात्र होणारच होता वंशविच्छेद

पण असू नये तुला त्याचा काही खेद

There will be too much filth

To give someone a new birth

And deep down we both know

The नीच will inherit the earth.

परमेश्वराचा अवतार

“परमेश्वराचा अवतार आहे

आमचा महान नेता”,

असं म्हणतात ते

तेव्हा मला कौतुक वाटतं

किती अचूक ओळखतात त्याचं!

कारण,

ज्याचे निर्जीव डोळे लवत नाहीत

स्वत:च्या मंदिरात होणारे

आठ वर्षांच्या मुलीवरचे अत्याचार पाहून.

दानयाचनेसाठी पुढे केलेला हात

सरकत नाही मागे तिच्या किंकाळ्या ऐकून;

अपवित्र वाटत नाही ज्याला

तिच्या रक्ताचे शिंतोडे पाहून;

पण भंगते ब्रह्मचर्य ज्याचे

सॅनिटरी नॅपकिनमध्ये 

शोषल्या जाणाऱ्या रक्ताच्या शंकेने,

असा त्यांचा परमेश्वर आहे!

सुरळीत

"अबे तुमचं चारचौघांसारखं काही होणार नाही

आन् तुमच्याच्यानं क्रांतीवांतीपण होणार नाही."

ज्योतिषी बोलला खाजवत उघडी केसाळ मांडी,

"तुमच्या बुधावर आलीय शनिची वाकडी दांडी.

कुबेराच्या खजिन्यातले तुम्ही एक छदाम.

अमेरिकेच्या ताब्यातले तुम्ही साले सद्दाम.

गव्हाच्या गोदामातले तुम्ही एक गहू.

तुमच्या रविचा चखणा करतो तुमचाच राहू.

टनभराचा पाय छातीवर घेऊन मुंडी हलवता कशाले?

स्वताची बेंबी सोडून भलतीकडं तुम्ही बघता कशाले?

सगळे ज्या सुरळीतून जातात तिच्यातूनच जावा.

आपलं झालं चांगलं म्हणून गप निवांत ऱ्हावा.

देतो गुरुमंत्र तो म्हणा म्हणजे काय काळजी नाही

म्हणा 'परिस्थिती इतकीही काही वाईट नाही'.

विचार लई करु नै इतकं ध्यानात असू द्या एक

हं निघा आता पण आधी काढा रुपय एकशेएक."

मुमुक्षु

निओकॉर्टेक्सच्या सीमावर्ती भागात
सगळ्यात सामसूम न्यूरल पथावरच्या
सगळ्यात शेवटच्या न्यूरल नोडच्या
सगळ्यात शेवटच्या मजल्यावर
मुमुक्षु राहतो.

रेप्टिलियन पाताळ अन् लीम्बिक धरतीवर
अनिर्बंध सत्ता चालते ज्याची आणि
निओकॉर्टेक्समध्ये ज्याचे फिरतात दूत
न्यूरल रस्त्यांवर हवे तसे ट्रॅफिक वळवत
तो त्रैलोक्याधीश डीएनेश्वर.

ईश्वराचे एजंट सतत नजर ठेवतात
पाठलाग करतात केमिकल बंदुका घेऊन
हल्ला करतात अचानक दिसेल तिथे
अतिप्रबळ साम्राज्याचा एकटाच हा शत्रू.
मुमुक्षु. ईश्वरपुत्र सैतान.

डमरू डीएनेश्वर वाजवतो कधी गगनभेदी
दैवी प्रयोजनाची रासायनिक कारंजी उसळतात
डोपॅमाईनचे चषकच्या चषक फेसाळतात
नव्या त्रैलोक्याची कुदळ मारली जाते पुन:पुन्हा
रडतो मुमुक्षु पोटात गुडघे घेऊन

बलवान नव्या मुमुक्षुच्या जन्माची प्रार्थना करतो.
मुमुक्षु. ईश्वरपुत्र सैतान.

कविता

मी करतो शब्दांच्या कसरती
आणि रचतो ते एक-एकावरती
शब्द नव्हेत जणू दगड-गोटेच
रत्न पडलेले कोंदण खोटेच.
हा नको, तो चांगला बसतोय
कमी वापरलेला, धारदार दिसतोय.
शब्दांचे तोलून मापून वजन
चिकाटीने करतो ओळींचे "सृजन".
कवितेचे देतो मग त्यांना नाव
आळवून वाचतो आणून आव.
पण....

तिच्या प्रथमदर्शनाची काळजातली कळ
माझ्या कवितेत काही उमटत नाही
पहिल्या पावसातला मातीचा वास
शब्दांच्या चिमटीत सिमटत नाही.
मला पाहून झुकलेल्या पापणीआडची
शब्दांत रंगत खुणवत नाही
निरोपाच्या क्षणातली कालवाकालव
शब्दांमधून जाणवत नाही.
ऐकणारे वाजवतात माफक टाळ्या
आणि होऊन बसतो मी एकटा उदास
निघालोय मी घेऊन पांगुळगाडा
अन् कविता म्हणजे फार दूरचा प्रवास.

संघर्ष

गर्द वनराईतला तो वड खुरटलेला कुढतो मनात,

"रात्रीपासून सकाळपर्यंतच्या प्रवासात

कधीकधी गर्तेत प्रशांत सागराच्या 

सूर्य अडकून बसतो माझ्या वाटेचा.

न सरणाऱ्या रात्रीत मुळा-पारंब्यातला जोरच जातो

आणि मुळांखालचा खडक अभेद्य वाटू लागतो."

आठवतो तो मग ते पांथस्थ वनराईत आलेले

खुरटेपणावर त्याच्या आणि कुत्सित हसलेले.

फांद्या एकमेकींवर घासतो आणि वाट पाहतो,

कधी एक ठिणगी पडेल आणि ईर्ष्या त्याची धडधडून पेटेल.

जाळेल त्यालाही ती आतून त्याची त्यालाही कल्पना आहे

पण रात्र सरेपर्यंत जाळण्यासारखी तेवढीच एक गोष्ट उरली आहे.

फुकुशिमानो तोत्तोचान

वसंताच्या लख्ख दुपारी चेरीचं फूल फुलावं
तसं  उमटतं तिच्या गोबर्‍या गालावर हसू
फुकुशिमानो तोत्तोचानवा खावाक् सुगोय देसु

तोत्तोचानच्या घरामागे खूप खूप सूर्यफुलं राहतात
रोज सकाळी सगळी सूर्याकडे एकटक पाहतात
फुलांवरच्या माश्यामात्र दिसत नाहीत आता
आणि दबून बसलीय शेतांमधे भेदरटशी शांतता

ओतोओसानचा चेहरा तिला नीटसा आठवत नाही
रविवारशिवाय कधी त्यांची भेटच झाली नाही
कोण जाणे कसला त्यांना एवढा त्रास होता
पण एक दिवस ओतोओसानगा जिसात्सु शिता

ओकाआसानच्या हसण्यातली उदासी लपत नाही
काय होणार पुढे तिला विचार करवत नाही
गाईंच्या अंगावर पडले ठिपके तिला बघवले नाही
एका देठावर फुलं दोन तोत्तोने सांगितलेच नाही

ओजिइसान रोजचा वेळ शांतपणे घालवतात
ऐंशी वय झालं तरी मजेत सायकल चालवतात
तोत्तोचानला आवडतात ते मनापासून जरी
न सांगताच थोडं आयुष्य तिचं घेतलंय तरी





शब्दार्थः
फुकुशिमानो तोत्तोचानवा खावाक् सुगोय देसु: फुकुशिमाची तोत्तो गोंडस व सुंदर आहे.
ओतोओसान: वडील
ओकाआसान: आई
ओजिइसान: आजोबा
जिसात्सु शिता: आत्महत्या केली.

नार्सिससचा स्वप्नदोष

काचेच्या भांड्यातल्या गोल्डफिशसारखा

विहरतो तो स्वच्छंद लिमिटेड अवकाशात 

अन् तापलेल्या सूर्याच्या तोंडावर मिटून कवाडं

प्रतिबिंब पाहतो काचेत अ‍ॅनिमिक प्रकाशात 

बांधलेल्या आखीव मॅग्नेटिक रस्त्यांवर

गुळगुळीत मॅगलेव्हने जाताना भर वेगात

ऑटोपायलटवर टाकलेल्या आयुष्याला 

रस्ता सोडून जायचं येतच नाही मनात

क्षणात रंग बदलणार्‍या बत्तीस बिटी भिंती अन्

आकार बदलत्या नॅनो फर्निचरच्या गराड्यात

कंटाळाच भरून राहिलेला असतो मख्खपणे

त्याच्या वेल इंजिनिअर्ड पिळदार शरीरात

चौघांचं चौकोनी चतुरस्र कायदेशीर कुटुंब

पसरलेलं जगभर ताणून एकेका कोपर्‍यात

स्वतंत्र, स्वतःचा असतो तो संपूर्णपणे

यंत्रांच्या आधाराने या एकविसाव्या शतकात

दचकून उठतो तो रोज गुडघ्यातलं डोकं काढून

स्वप्नातल्या जंगलाच्या मादक वासाने 

अन् डिझायनर लाईफच्या शुभ्र चादरीवरचे

निरर्थकतेचे डाग पाहात बसतो सुन्नपणाने

जर तू असता तर

जर तू असता तर
तुला दिसले असते
सुरे घेतलेले हात
कल्ले कापलेलं शरीर
निळ्याशार पाण्यातला लाल ढग
तुला दिसले असते
अजस्त्र शरीरावरचे
निर्जीव भासणारे डोळे
दिसलीही असती त्यात वेदना
पण नसती दिसली दया याचना


जर तू असता तर
तुला दिसले असते
काळे पिवळे पट्टे
आणि त्यावर लाल जखमा
भेदरलेले गोड बछडे
आणि जमिनीवर आपटलेली शेपटी
दिसले असते तुला
थंड भासणारे हिरवे-पिंगट डोळे
क्रोधाचा पेटलेला त्यात वणवा
पण तुझ्या प्रार्थनेची वानवा


जर तू असता तर
तुला दिसले असते
कुर्‍हाडीचे घाव सोसणारे
महाकाय मूक वृ़क्ष
चूड घेतलेल्या हातांनी
पेटवलेले भीषण वणवे
उघडे बोडके डोंगर
त्यावरचे तुझे मंदिर
आणि हातापाया न पडता
समोर कोसळणारी झाडे


जर तू असता तर
तुला दिसले असते
क्षुद्र मुके जीव
मानाने जगणारे
मरण येईपर्यंत
आयुष्याशी झगडणारे
जर तू असता तर
उचलले असतेस तुझे
चक्र, वज्र, त्रिशूळ, तलवार
आणि छाटली असतीस समोरची
झुकलेली मुंडकी लाचार

भिऊ नकोस ...

फुलपाखरांमागे धावताना, कधी झोक्यावर हिंदोळताना

पावसात भिजून आणि ओल्या मातीत खोपे करताना
दगडधोंडे उचकताना अन् काट्याफुफाट्यात हिंडताना
कळलंच नाही की तो आहे आणि हळूच कानी म्हणतो आहे
"भिऊ नकोस ... पण मी तुझ्या पाठीशी आहे."

नवी नव्हाळी फुटताना, सगळं जग फुलताना
नवी शिखरे चढताना, सागर पालथे घालताना
छातीने पर्वत फोडताना अन् लाथेने पाणी काढताना
दुर्लक्ष केलं उद्दामपणे जरी कळलं तो म्हणतोच आहे
"भिऊ नकोस ... पण मी तुझ्या पाठीशी आहे."

नात्यांचे दोर काचताना अन् मैत्रीच्या काचा तडकताना
जन्माचा हिशेब ठेवताना अन् जमलेल्या कवड्या मोजताना
विषारी डंख झेलताना आणि हिरीरीने दात रोवताना
चुकवली नजर अन् ऐकलं गुमान काय तो म्हणतो आहे
"भिऊ नकोस ... पण मी तुझ्या पाठीशी आहे."

मोतीबिंदू आता साचताना अन् लख्ख सगळं दिसताना
आयुष्याचे तांडव पाहताना अन् सयींचा छळ सोसताना
एकटाच ओझे वाहताना अन् पैलतीराकडे पाहताना
वाट पाहतोय, कधी तो जवळ येऊन म्हणतो आहे
"भिऊ नकोस ... मी तुझ्या पाठीशी आहे."

किल्ली

प्रत्येक कुलपाला एक किल्ली असते
कधी बरोबर तर कधी दुरावलेली असते

कुलूप कधी सुबक ठेंगणं असतं
तर कधी कुरूप बेंगणं असतं
कधी कधी अवघड नाठाळ असतं
तर कधी प्रेमळ ओढाळ असतं
कसंही असलं तरी किल्ली बनलेली असते
त्यांची गाठ म्हणे वरतीच मारलेली असते

कुलपावर सगळ्या घराचा राखणभार असतो
पण घरात राहायला किल्लीचाच आधार असतो
कुलूप घरीच राहून घर राखत बसतं
तेव्हा किल्लीला बाहेर उंडारायचं असतं
कितीही भटकली किल्ली तरी शेवटी फिरून घरीच येते
दुसर्‍या दारांवरून गेली तरी आपल्याच कुलपाला लागते

कुलूप किल्लीच्या नात्याची हीच एक गंमत असते
दाराला कुलूप लावले तरच किल्लीला किंमत असते
प्रेमानं दोघं राहिली तर वंगणाची निश्चिंती असते
भांडलीतंडली तर मात्र गंजण्याची निश्चिती असते
म्हणूनच म्हणतो प्रत्येक कुलपाला एक किल्ली असते
तिने कुलपाला आणि कुलपाने तिला जपलेली असते

मोहोर

नियतीच्या सहस्त्र भुजांत अजस्त्र विक्राळ जोर आहे
विधीलिखितावर अटळपणाची उमटलेली मोहोर आहे

टेबलाशी खुर्चीत एकेक खिडकीशी बसला चोर आहे
उपोषणांच्या वांझपणावर उमटलेली मोहोर आहे

आग्रा कधी अमृतसर कधी मोहाली कधी लाहोर आहे
मूक थडग्यांवर अहिंसेची उमटलेली मोहोर आहे

जन्मानंतर तोडली नाळ जणू कापलेला दोर आहे
अंतापर्यंतच्या भटकण्यावर उमटलेली मोहोर आहे

भरल्या पोटी गातो गाणे निरंजन भाव विभोर आहे
झगड्यावरती रोज लाखोंच्या उमटलेली मोहोर आहे

पाऊस माझा

आजीचा जणू देवघरात
मंत्रपाठसे मंद सुरात
ईशस्तवने मंगल गात
कधी जागवी सुप्रभात
पाऊस माझा पाऊस माझा ||१||


रानावनात घुमवी पावा
हवेत धुंद गंध शिडकावा
लपाछपीचा डाव नवा
भटकंतीला साथी हवा
पाऊस माझा पाऊस माझा ||२||


तृषार्त तप्त रसा दुपारी
जल वर्षता होय गोजिरी
इंद्रधनूचा वेल अंबरी
फुलवी खुलवी प्रीत अंतरी
पाऊस माझा पाऊस माझा ||३||


कधी तरी अन् कातरवेळी
डोह मनाचा निर्मम घुसळी
गतकाळाच्या आठवणींनी
भरतो डोळा माझ्या पाणी
पाऊस माझा पाऊस माझा ||४||


प्रभू चरणी एक मागणी
सरणावरती देता अग्नी
धूर निरंजन मेघ व्हावा
आणि भूवर या बरसावा
पाऊस माझा पाऊस माझा ||५||

रक्षण

डोळे मिटून मी आत डोकावतो
तेव्हा मला एक वाघुळ दिसतं
तोंड झाकलेल्या विहीरीमध्ये
ते गरागरा फिरत असतं
बाहेरच्या प्रकाशाला अंधार
नि आतल्या अंधाराला प्रकाश समजतं
गोंगाट असल्यावर काही नाही
पण शांतता झिरपलीच तर भेलकांडतं....
सकाळी जेव्हा मी उठतो
मऊ बिछान्यातून दुखर्‍या अंगानं
बाहेर सृष्टी सजत असते
शब्दरहित पण नवनव्या ढंगानं
गवतावर नि:शब्दपणे दवबिंदु ठिबकतात
आणि मूकपणे कळ्या उमलतात
तिकडे मी चक्क दुर्लक्ष करतो
गाड्यांचा पोंगाट ऐकत राहतो....
बसची वाट पाहताना, एका कोपर्‍यात
मला एक मांजर दिसतं
कोवळ्या उन्हात एक पंजा वर करून
स्वतःचंच पोट चाटत असतं
बस यायच्या थोडंसं आधी का कोण जाणे पण ते वळतं
टाटा केल्या सारखा पंजा हवेत ठेवून
बिलोरी डोळ्यांनी माझ्यात खोलवर पाहातं
मी नजर टाळून मोबाईल काढतो
उगाच चाळा म्हणून वेळ पाहतो
कोणी मेल टाकलंय का पाहतो
फेसबुकवर कोणी आहे का पाहतो
तेवढ्यात मग घरघरत बस येते
सगळी माणसांची टरफलं पोटात घेते......
ऑफिसमध्ये कॉम्प्युटरसमोर बसून
मी त्याचीच नक्कल करत असतो
बंद काचेबाहेर तेव्हाही
गुलमोहराचा उत्सव चालूच असतो
मी तिकडे बघतही नाही
यंत्रांमध्येच रमतो
यंत्रंही मला आता जिवंत वाटतात
कारण माझा जिवंतपणाही तसाच असतो.....
संध्याकाळी झाडं पानं मिटून घेतात
आणि पक्षी घरट्यात जाऊन निजतात
तेव्हा मी टीव्ही पाहत बसतो
ग्रीन कार पासून ग्रीन कारखान्यांपर्यंत
आणि ग्रीन सिमेंट पासून ग्रीन टॉयलेट पेपरपर्यंत
सगळ्या जाहिराती पाहत असतो
वाघांना कसं वाचवताहेत त्याची डॉक्युमेंटरी
शार्क्सना कसं वाचवताहेत त्यावर कॉमेंटरी
समुद्रातली कासवं वाचवणार
बर्फातली अस्वलं वाचवणार
सुंदरबनातले वाघ वाचवणार
आफ्रिकेतले सिह वाचवणार
झाडं वाचवणार जंगल वाचवणार
नद्या वाचवणार डोंगर वाचवणार
कोणालाही सोडणार नाही
सगळी पृथ्वीच वाचवणार
असा छानपैकी गोंगाट होतो
आणि मेंदू रिकामा होऊन जातो
मनही अगदी बधीर होऊन जातं
आतलं वाघुळ थकून जातं....
मग मी झोपायला जातो
जडावलेल्या डोळ्यांनी विचार करतो
त्या दवबिंदूंना, त्या कळ्यांना
त्या मांजराला, त्या झाडांना
एवढंच एक साकडं घालतो
"माझ्यासाठी एवढं करणार ना?
सगळं संपण्याआधी तुम्ही मला वाचवणार ना?"